SAMOTNOŚĆ CZŁOWIEKA I KARŁA

Joanna NOWIŃSKA

29 kwietnia 2004 roku już po raz trzeci zagościła na scenie koszalińskiego "Dialogu" twórczość Pära Fabiana Lagerkvista, szwedzkiego prozaika, dramaturga, eseisty i krytyka. Pierwsza z inscenizacji była dziełem Henryki Rodkiewicz, drugą przygotowali Jadwiga Ślipińska i Marek Kołowski. Najnowszą adaptację, łączącą wątki dwóch utworów - "Człowiek" i "Karzeł", wyreżyserowała Krystyna KUCZEWSKA-CHUDZIKIEWICZ, a scenariusz jest dziełem Jana Wyrwasa. Forma monodramu, jaką twórcy nadali swojej adaptacji, pozwoliła w pełni podziwiać talent aktorski Jerzego LITWINA.

Pär Fabian Lagerkvist należy do najwybitniejszych współczesnych pisarzy szwedzkich. W 1951 roku otrzymał literacką nagrodę Nobla za "artystyczną siłę i głęboką niezależność, z pomocą których w swoich utworach usiłował znaleźć odpowiedzi na nigdy nie ustające pytania ludzkości". Jego proza od lat wpisuje się więc w nurt rozważań dotyczących odwiecznych dylematów stojących przed człowiekiem i jest tak samo aktualna na początku XXI wieku jak i przed stuleciem. Kompozycja dwóch utworów Lagerkvista, którą obejrzeliśmy na Scenie Teatralnej "Dialogu", oddaje więc wciąż nurtujące nas - ludzkość - wątpliwości. Próbuje także znaleźć odpowiedź na odwieczne pytania o to, co w życiu każdego z nas jest najważniejsze.

Bohaterów - Człowieka i Karła - łączą samotność i dojmujące poczucie odrzucenia będące źródłem nieustającej rozpaczy. Historia Człowieka rozpoczyna się przed dwoma tysiącami lat. Sam sprowadził na siebie przekleństwo samotności. Jego egoizm, małostkowość, jego zamknięcie się we własnym świecie drobnych, przyziemnych przyjemności sprawiło, że pozostał głuchy na prośbę o pomoc. Nie pozwolił, by choć przez chwilę oparł głowę o mur jego domostwa wycieńczony skazaniec dźwigający na golgotę swój krzyż... W jego świecie nie było bowiem miejsca na współczucie, a karą za brak najprostszych ludzkich odruchów jest wieczne życie, które wkrótce okazuje się przekleństwem. Człowiek zawieszony między światem żywych i umarłych, skazany jest na wieczną tułaczkę. Przekleństwo może jedynie odwrócić odnalezienie prawdziwych wartości, które powinny nadawać sens każdej ludzkiej egzystencji. Przychodzi więc czas, gdy Człowiek znajduje ukojenie, pochylając się nad źródłem wiary...

Karła natomiast pozostawił na marginesie zły los. Jest inny, natura dała mu bowiem ciało dziecka i twarz starca. A to wystarczający powód, aby przez całe życie był traktowany z pogardą. W najlepszym z możliwych wariantów stanie się zabawką na książęcych i królewskich dworach. Pozostaje mu jedynie nienawiść. Obiekt pogardy sam z całej duszy gardzi tymi, którzy odmawiają mu prawa do godności i człowieczeństwa. I gdzieś w wędrówce przez dzieje szlakiem rozpaczy i cierpienia krzyżują się losy dwóch istot, skazanych na wieczne odrzucenie...

Dzięki znakomitej grze Jerzego Litwina przejmująca w swej wymowie filozoficzna rozprawa o istocie człowieczeństwa trafia wprost do serc widowni. Wielka dramaturgiczna ekspresja, którą można już nazwać "artystyczną wizytówką" tego zasłużonego dialogowego aktora, podkreślona oszczędnym gestem, kryje w sobie ogromny ładunek intelektualny i emocjonalny. Jerzy Litwin niezwykle wyraziście kreśli stany psychiczne swych bohaterów, błyskawicznie ulegając metamorfozom. W jego kreacji zarówno Człowiek jak i Karzeł wzruszają ogromem cierpienia.

Niezwykły klimat tego wyjątkowego spektaklu, łączący poczucie zagrożenia z odwieczną tęsknotą za ładem i harmonią, podkreśla sugestywna muzyka współtworząca atmosferę teatralnego widowiska. Z pełnych prawdy i ekspresji słów, z gestów, spojrzeń, z gry świateł i cieni został zbudowany spektakl, który z pewnością na długo pozostanie w pamięci widzów.

Niniejszy tekst publikujemy dzięki uprzejmości
redakcji miesięcznika społeczno-kulturalnego "Miesięcznik"

 

 

Scena Teatralna | Scena Muzyczna | Scena Poezji | Teatr przy stolikach | Dialogi o Kulturze | Spotkania autorskie
  
Napisz do nas: dialog@teatrdialog.koszalin.pl
jeśli masz jakiekolwiek pytania czy sugestie.
Copyright © 2003 Stowarzyszenie Teatr Propozycji Dialog